Việt Nam thắng Hàn Quốc 2-0 ở bán kết sepak takraw nữ Asiad 20: một cú thay người và vết nứt mang tên 'khởi đầu chậm'

Bảng điện tử hiện 1-4. Hiệp một, bán kết nội dung nữ đôi sepak takraw, kỳ Asiad lần thứ hai mươi. Nguyễn Thị Thu Trang đứng ở vạch giao cầu, quả bóng dệt từ sợi tổng hợp nằm gọn trong lòng bàn tay. Ở khu kỹ thuật, Nguyễn Thị Vui đứng dậy và gọi Nguyễn Thị Khanh Ly vào. Hồng Liên rời ghế, buộc lại dây giày, bước vào sân.

Tôi xem lại đoạn băng ấy bốn lần. Điều tôi tìm không nằm ở những pha bóng đẹp, mà ở một mốc thời gian. Lúc huấn luyện viên ra quyết định, Việt Nam đang bị dẫn 1-4, rồi 3-6. Chưa phải lúc tuyệt vọng. Nhưng Nguyễn Thị Vui không chờ đến lúc tuyệt vọng.

Hiệp một khép lại 15-6. Hiệp hai lặp lại nguyên xi kịch bản: Việt Nam để đối thủ dẫn 1-5 rồi 3-7, trước khi thắng lại 15-13. Chung cuộc 2-0 trước Hàn Quốc, một suất vào chung kết, và một dấu hỏi lớn hơn nhiều so với những gì dòng tít "màn lội ngược dòng ngoạn mục" thường gợi ra.

Một kỳ đại hội được quyết định bằng lịch thi đấu

Sepak takraw là môn đưa bóng qua lưới bằng chân, đầu gối, ngực và đầu. Ở Việt Nam, nó thường được gọi nôm na là "bóng chuyền bằng chân" — cách gọi tiện cho người đọc, nhưng che mất một thực tế: đây là môn thể thao riêng, do Liên đoàn Sepak Takraw Quốc tế quản lý, và trục quyền lực của nó nằm gọn trong Đông Nam Á. Thái Lan là thế lực truyền thống ở cả nội dung nam lẫn nữ. Malaysia mạnh ở các nội dung đồng đội nam. Myanmar, Lào, Indonesia và Việt Nam tạo thành nhóm bám đuổi. Hàn Quốc là trường hợp mới nổi, không thuộc vùng trũng văn hóa của môn này, và việc họ có mặt ở bán kết đáng được ghi nhận hơn là bị coi như một cái tên lót đường.

Con đường vào bán kết của đội nữ Việt Nam không phẳng. Ngày ra quân, họ thua Lào 1-2. Sau đó là hai trận thắng sạch trước Myanmar và Malaysia, đều 2-0. Ngày 28 tháng 9, đội đá trận quyết định vòng bảng vào buổi sáng và bán kết vào buổi trưa cùng ngày. Trận chung kết được xếp lúc 7 giờ 40 phút ngày 29 tháng 9.

Tôi đang sống ở Nhật Bản, nơi kỳ đại hội này diễn ra, và phần lớn thời gian tôi xem lại bằng băng ghi hình hơn là xem trực tiếp. Cách xem đó có mặt lợi: nó buộc tôi phải nhìn vào cấu trúc thay vì bị cuốn theo cảm xúc của một pha bóng. Và điều hiện ra khi xem chậm là lịch thi đấu, chứ không phải đối thủ, mới là biến số lớn nhất của đội ở kỳ đại hội này.

Hai trận trong một ngày, với một nội dung chỉ có hai người trên sân, nghĩa là toàn bộ khối lượng thể lực và sự tập trung dồn lên đúng hai cơ thể. Thêm vào đó là thể thức 15 điểm, thắng hai hiệp. Một hiệp 15 điểm là một canh bạc có phương sai cao: khoảng cách bốn điểm ở đây nặng hơn hẳn bốn điểm trong một hiệp 25 điểm. Mọi sai số nhỏ đều bị khuếch đại, theo cả hai chiều.

Cú thay người và cấu trúc của một hiệp 15 điểm

Trong nội dung đôi, thay một người là thay lại toàn bộ cách tổ chức pha bóng. Không có chuyện "một vị trí trong vòng xoay" như bóng chuyền, cũng không có ai ngồi ngoài chờ vào ở một ô cố định. Hai người trên sân là hai người chia nhau mọi mét vuông, mọi nhịp chạm bóng, mọi quyết định giao cầu. Đổi một nửa số người trên sân là đổi cả hệ thống.

Cú thay người của Nguyễn Thị Vui đúng vào lúc tỷ số còn 3-6 là điểm xoay của cả trận bán kết, không phải những pha bóng đẹp đến sau đó.

Việt Nam thắng liền 12 điểm, khép hiệp một 15-6. Đó là lý do trận đấu bị kể lại như một câu chuyện ý chí. Nhưng tôi muốn dừng ở chữ "12" một chút. Dữ liệu không biết nói dối, nhưng người chọn dữ liệu thì rất biết cách nói dối. Không có báo cáo kỹ thuật chính thức nào của môn này được công bố kèm trận đấu — không tỷ lệ dứt điểm, không số lỗi, không thống kê giao cầu. Nguồn duy nhất cho chuỗi 12 điểm là tường thuật. Nó có thể đúng, có thể bị làm tròn, và chắc chắn không nên được dùng như một thước đo phong độ.

Điều đáng chú ý hơn nằm ở chỗ khác. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của đội tuyển này suốt vòng bảng, vấn đề không nằm ở khả năng tấn công mà ở cách họ nhập cuộc. Hàn Quốc dẫn 4-1 rồi 6-3 ở hiệp một. Sang hiệp hai, kịch bản không đổi: 5-1 rồi 7-3 cho đối thủ. Hai hiệp, hai lần để đối phương đi trước ba đến bốn điểm. Ở một thể thức mà mỗi hiệp chỉ có 15 điểm, đó là một khoản vay lãi suất cao.

Có một cách đọc khác, và tôi nghĩ nó trung thực hơn. Đội này không yếu ở đầu trận; đội này mất thời gian để tìm ra nhịp của trận đấu. Khi đã tìm ra, họ áp đảo. Vấn đề là ở thể thức 15 điểm, thời gian không phải thứ xa xỉ mà ai cũng có.

Vòng bảng cung cấp thêm một tín hiệu cùng loại. Thua Lào 1-2 ngày ra quân, rồi thắng Myanmar và Malaysia đều 2-0. Một đội có trong tay cặp đôi từng vô địch thế giới — Nguyễn Thị Thu Trang và Nguyễn Thị Khanh Ly — nhưng lại để thua một đối thủ dưới cơ ở trận đầu tiên. Đường phong độ của họ gồ ghề hơn bảng thành tích.

Và phía sau cặp đôi chủ lực ấy là một khoảng trống. Ở nội dung regu nam, Việt Nam dừng chân ở bán kết và nhận huy chương đồng. Nội dung nữ đôi thì gánh kỳ vọng vàng. Cấu trúc ấy — một cặp đôi tinh hoa kéo cả chương trình — hiệu quả trong ngắn hạn và mong manh trong dài hạn. Khi hai vận động viên ấy qua đỉnh phong độ, không có gì bảo đảm phía sau có người thay.

Lội ngược dòng là triệu chứng, không phải chiến lược

Có một cám dỗ rất dễ chịu khi viết về trận này: biến nó thành câu chuyện về bản lĩnh. Bị dẫn, không gục, lật ngược. Câu chuyện ấy bán được, và nó cũng đúng một phần.

Nhưng một đội lật ngược tình thế liên tục là một đội thường xuyên tự đẩy mình vào thế phải lật. Ở vòng bảng, họ từng thua Lào. Ở bán kết, họ để Hàn Quốc dẫn trước trong cả hai hiệp. Việc đội có thể lội ngược dòng trước Philippines trong trận chung kết hay không chưa phải câu hỏi hay. Câu hỏi hay là họ có còn phải lội ngược dòng hay không.

Song song với đó là câu chuyện về thành tích đối đầu. Truyền thông trong nước nhắc nhiều đến việc Việt Nam áp đảo Philippines trong lịch sử nội dung nữ đôi, và các chuyên gia được dẫn lời đánh giá cơ hội vàng rất sáng. Tôi không phủ nhận dữ liệu lịch sử. Tôi chỉ lưu ý rằng thành tích đối đầu là dữ liệu của quá khứ, còn phong độ là dữ liệu của hiện tại, và hai thứ này không phải lúc nào cũng đi cùng nhau. Một đối thủ từng thua mình nhiều lần vẫn có thể chuẩn bị tốt hơn ở lần gặp thứ mười một.

Người hâm mộ không cần sân đấu, họ chỉ cần một thứ để tin. Niềm tin ấy là nhiên liệu của môn thể thao này, và cũng là thứ khiến người viết dễ trượt khỏi công việc của mình. Khi cả một nền truyền thông đã đồng thuận rằng tấm huy chương vàng nằm trong tầm tay, phần việc khó nhất là nói rằng: chưa chắc, và đây là lý do.

Điều đáng theo dõi sau tiếng còi

Moskva dạy tôi rằng lạc đường thường là cách duy nhất để tìm ra đúng ngõ. Nhưng lạc đường chỉ có giá trị nếu người ta nhớ được con đường mình đã đi. Một đội bị dẫn 1-4 rồi thắng 15-6 đã tìm ra ngõ. Việc còn lại là học thuộc nó trước khi trận đấu bắt đầu.

Trận chung kết diễn ra lúc 7 giờ 40 phút sáng ngày 29 tháng 9, chưa đầy 24 giờ sau tiếng còi bán kết. Với một nội dung chỉ có hai người trên sân, thứ quyết định không phải là bài phát biểu trong phòng thay đồ, mà là việc đội có ghi được điểm đầu tiên của hiệp một hay không. Nếu họ lại để đối thủ đi trước ba điểm, tôi sẽ bắt đầu tin rằng đây là vấn đề hệ thống chứ không phải chuyện tâm lý.

Và phía sau tấm huy chương, câu hỏi dài hạn vẫn treo ở đó: khi cặp đôi chủ lực không còn ở đỉnh cao, Việt Nam có cặp thứ hai để thay không? Đó là câu hỏi không thể trả lời trong một buổi sáng tháng Chín. Nó cần vài năm.